w sprawie zagrożenia prawa do sądu w Polsce dla obywateli UE
1. Dane petycji
Wnoszący petycję:
Stowarzyszenie Polska Praworządna oraz Obywatele Rzeczypospolitej Polskiej i Unii Europejskiej
(działające zgodnie z art. 227 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej¹)
Adresaci:
– Parlament Europejski
– Komisja Petycji (PETI)
– Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (LIBE)
– Komisja Spraw Prawnych (JURI)
2. Przedmiot petycji
Petycja dotyczy poważnego naruszenia prawa do sądu (art. 47 Karty Praw Podstawowych UE² oraz art. 19 ust. 1 TUE³) w Polsce, wynikającego z:
- kwestionowania statusu sędziów powołanych przez Prezydenta RP,
- uchylania prawomocnych wyroków z powodów niezwiązanych ze sprawą,
- niepewności prawnej dotyczącej Prokuratora Krajowego,
- pozanormatywnego stosowania tzw. testu niezależności,
- wpływu politycznego stowarzyszeń sędziowskich na organy UE,
- destabilizacji działania Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego.
Skutkiem jest faktyczny brak gwarancji sądowej ochrony prawnej dla obywateli całej UE korzystających z polskich sądów.
3. Uzasadnienie petycji
3.1. Brak prawa do sądu dla obywateli UE korzystających z polskich sądów
Art. 47 KPP⁴ oraz art. 19 ust. 1 TUE zobowiązują każde państwo członkowskie do zapewnienia obywatelom UE prawa do bezstronnego, niezawisłego i ustanowionego ustawą sądu.
W Polsce prawo to jest poważnie osłabione przez:
- kwestionowanie statusu sędziów powołanych przez Prezydenta RP (art. 179 Konstytucji RP⁵),
- odmowę uznania składów orzekających bez procedury przewidzianej w Konstytucji,
- unieważnianie wyroków z przyczyn ustrojowych, a nie procesowych,
- brak stabilności prawnej, która jest fundamentem wzajemnego zaufania w UE.
To dotyka wszystkich użytkowników systemu prawnego:
- przedsiębiorców z UE prowadzących działalność w Polsce,
- obywateli UE występujących przed sądami polskimi,
- cudzoziemców będących stronami postępowań cywilnych, karnych, administracyjnych, skarbowych,
- sądów innych państw UE, które muszą uznawać polskie wyroki (rozporządzenia Bruksela I bis i Bruksela II bis⁶).
3.2. Ryzyko naruszenia art. 7 Konstytucji RP przy powołaniu Prokuratora Krajowego
Art. 7 Konstytucji⁷ zobowiązuje organy państwa do działania na podstawie i w granicach prawa.
W przestrzeni publicznej istnieją poważne zarzuty, że procedura powołania Prokuratora Krajowego mogła być dokonana:
- z pominięciem ustawowych wymogów (Prawo o prokuraturze),
- bez zgody wymaganych podmiotów,
- z naruszeniem zasad nadzoru i hierarchii służbowej.
Skutki:
- ryzyko nieważności czynności prokuratorskich,
- ryzyko przedawnień postępowań,
- ryzyko uchylania aktów oskarżenia,
- ryzyko bezkarności poważnych przestępstw,
- potencjalne odszkodowania od Skarbu Państwa (art. 417 KC⁸).
Dotyka to także cudzoziemców i podmioty zagraniczne.
3.3. Uchylanie wyroków sędziów powołanych przez Prezydenta RP – zagrożenie dla całej UE
Art. 179 Konstytucji RP określa jednoznacznie, że sędziowie w Polsce są powoływani przez Prezydenta.
Istotny fakt:
Żaden organ UE ani żaden sąd europejski (TSUE, ETPC) nie zakwestionował powołań dokonanych przez Prezydenta RP.
Mimo to w Polsce:
- uchyla się prawomocne wyroki,
- kwestionuje umocowanie sędziego,
- ignoruje prerogatywę prezydencką⁹.
Skutkiem jest:
- utrata stabilności orzecznictwa,
- nieprzewidywalność postępowań,
- podważenie zasady wzajemnego zaufania w UE (C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality¹⁰),
- realne ryzyko odmowy uznawania polskich wyroków w innych państwach UE.
3.4. „Test niezależności i bezstronności” – rezultat presji politycznej, nie przepisów UE
Komisja Europejska publicznie żądała umożliwienia sędziom kwestionowania statusu innych sędziów bez ryzyka dyscyplinarnego.
To polityczne żądanie zostało w Polsce rozszerzone do:
- testowania każdego sędziego,
- ingerencji w prerogatywy Prezydenta RP,
- masowego kwestionowania wyroków.
Prawo UE nie nakazuje:
- podważania powołań sędziów,
- badania nominacji prezydenckich,
- uchylania wyroków z powodów ustrojowych,
- testowania indywidualnych sędziów.
TSUE dopuszcza tylko badanie, czy sąd jako instytucja jest niezależny¹¹.
3.5. Wpływ stowarzyszeń sędziowskich na politykę UE – problem konstytucyjny
Art. 178 ust. 3 Konstytucji RP¹² zabrania sędziom działalności politycznej.
W praktyce:
- stowarzyszenia sędziowskie prowadzą intensywną działalność polityczną,
- wywierają wpływ na organy UE,
- ich opinie były cytowane przez KE jako podstawa do formułowania żądań wobec Polski.
Rodzi to pytania o:
- zgodność takiej działalności z Konstytucją,
- podstawy wykorzystywania tych opinii przez instytucje UE,
- konflikt interesów między władzą sądowniczą a wykonawczą.
3.6. Niepublikowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego
Art. 190 ust. 2 Konstytucji¹³ nakazuje niezwłoczną publikację wszystkich wyroków TK.
Opóźnienia lub odmowy publikacji naruszają zasadę legalizmu oraz stabilność prawa.
4. Żądania i pytania kierowane do Parlamentu Europejskiego
Na podstawie art. 227 TFUE oraz art. 44 KPP wnosimy o:
4.1. wszczęcie postępowania petycyjnego
w sprawie zagrożenia prawa do sądu w Polsce dla obywateli całej UE.
4.2. skierowanie zapytań do Komisji Europejskiej
w szczególności:
- Czy Komisja Europejska akceptuje obecny sposób kwestionowania powołań sędziów?
- Czy Komisja bierze odpowiedzialność za skutki politycznych oczekiwań dotyczących umożliwienia kwestionowania statusu sędziów?
- Czy Komisja analizuje zgodność działalności stowarzyszeń sędziowskich z art. 178 ust. 3 Konstytucji RP?
- Czy Komisja była świadoma, że jej działania mogą doprowadzić do chaosu prawnego w Polsce?
- Czy Komisja ocenia wpływ tej sytuacji na wzajemne zaufanie sądów UE?
- Czy Komisja analizuje ryzyko odmowy uznawania polskich wyroków przez inne państwa UE?
- Czy Komisja ocenia ryzyko nieważności działań Prokuratora Krajowego i wynikające z tego odszkodowania dla obywateli UE?
- Czy Komisja uznaje, że obywatele UE mają dziś zapewnione realne prawo do sądu w Polsce?
4.3. rozpatrzenie możliwości podjęcia mediacji instytucjonalnej PE
celem ochrony prawa do sądu obywateli UE.
5. Podpis
Stowarzyszenie Polska Praworządna
działające na podstawie art. 227 TFUE
[imię, nazwisko / nazwa przedstawiciela]
⭐ PRZYPISY PRAWNE
¹ Art. 227 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).
² Art. 47 Karta Praw Podstawowych UE.
³ Art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).
⁴ Art. 179 Konstytucji RP – Powoływanie sędziów przez Prezydenta RP.
⁵ Art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
⁶ Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 (Bruksela I bis); rozporządzenie 2201/2003 (Bruksela II bis).
⁷ Art. 7 Konstytucji RP (zasada legalizmu).
⁸ Art. 417 Kodeksu cywilnego – odpowiedzialność Skarbu Państwa.
⁹ Art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP – prerogatywa Prezydenta: powoływanie sędziów.
¹⁰ Wyrok TSUE C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality.
¹¹ Wyrok TSUE C-619/18 (polska Izba Dyscyplinarna).
¹² Art. 178 ust. 3 Konstytucji RP – zakaz działalności politycznej sędziów.
¹³ Art. 190 ust. 2 Konstytucji RP – obowiązek publikacji wyroków TK.